Wyznaniowe tłumaczenie Biblii: Przekład Nowego Świata (cz. 1)

Jest to część pierwsza artykuł Szymona Matusiaka. Przeczytaj część 2.

Każdy z nas prawdopodobnie zetknął się z działalnością i literaturą Świadków Jehowy, a niektórzy z naszych Czytelników mieli w rękach Biblię tego wyznania, wydaną przez Towarzystwo Strażnica, pod nazwą Przekład Nowego Świata (w skrócie PNŚ). W niniejszej części artykułu zajmiemy się trochę historią tej Biblii i porównaniem jej dwóch polskich wydań. Zastrzegam się, że artykuł nie ma pretensji do naukowości i jest bardzo skrótowym omówieniem tematu. Stanowi on odpowiedź na zgłaszane Redakcji zapotrzebowanie Czytelników.

Historia Przekładu Nowego Świata

Zanim organizacja Świadków zdecydowała się podjąć prace nad własnym tłumaczeniem Pisma Św., Świadkowie w swojej działalności w krajach anglojęzycznych posługiwali się takimi protestanckimi wydaniami Biblii, które legalnie drukowało ich Towarzystwo, jak m.in. King James Version (Biblia Króla Jakuba, w której Starym Testamencie czterokrotnie występuje Imię Boże w formie Jehovah); oraz dwoma tłumaczeniami Pisma zawierającymi w całym Starym Przymierzu Imię Jehovah: American Standard Version (Amerykański Przekład Standardowy z 1901 r.); oraz Bible in Living English Stevena Byingtona (Biblię w żywej angielszczyźnie z 1972 r., przy czym Towarzystwo Strażnica posiada wyłączne prawa do publikowania tego przekładu Pisma Św.). Choć propozycja opracowania własnej Biblii padła już w 1946 r., to prace podjęto dopiero w grudniu 1947 r. W rezultacie, w latach 1950 do 1960 opublikowano w j. angielskim cały Przekład Nowego Świata w sześciu tomach. Następnie w roku 1961 opracowano zrewidowane jednotomowe wydanie, które potem podlegało kilku rewizjom. Przez dłuższy czas korzystano z edycji z 1984 r., lecz w 2013 r. opublikowano najnowsze wydanie, gruntownie i radykalnie zrewidowane, z bardzo uproszczoną warstwą językową. To wydanie stanowi dramatyczne odstąpienie od twardej zasady obowiązującej w Towarzystwie Strażnica od zarania aż do końca dwudziestego wieku, mianowicie, że tłumaczenie Pisma Św. musi być maksymalnie dosłowne. Część długoletnich, zasłużonych Świadków zgorszyło się tym przewrotem, widocznym w podejściu do Biblii u obecnego kierownictwa organizacji Strażnicy. Np. poddał tę zmianę miażdżącej, choć łagodnie sformułowanej krytyce, Rolf Furuli, ich długoletni apologeta z Norwegii, były nadzorca okręgu i obwodu, oraz lingwista, wykładowca języków semickich na Uniwersytecie w Oslo oraz w Norweskim Instytucie Paleografii i Filologii Starożytnej1.

W naszym kraju organizacja posługiwała się na zebraniach i w głoszeniu Biblią Gdańską (w której Imię Jehowa występuje tylko w jednym miejscu, 2 Mojżeszowej 6,3), potem Biblią Warszawską (w której Imię Jahwe, zależnie od wydania nie występuje ani razu, jeden raz w 2 Mojżeszowej 6,3, a w najlepszym przypadku także w pięciu innych wersetach: 2 Mojżeszowej 3,14, w 4 Mojżeszowej 14,35, Psalmie 83,19 oraz w Izajasza 40,10 i 48,17 [w tym ostatnim wersecie dwukrotnie]). Chcąc udowadniać osobom zainteresowanym zasadność używania Imienia Bożego w pierwszej części Biblii, polscy Świadkowie Jehowy używali następujących rzymskokatolickich tłumaczeń Pisma Św. posiadających w Starym Przymierzu Imię Jahwe: pierwszego i drugiego wydania Biblii Tysiąclecia, Biblii Poznańskiej oraz Księgi Wyjścia w przekładzie lubelskim, z komentarzem. Przełom nastąpił dopiero w latach dziewięćdziesiątych: najpierw w 1994 r. wydano w Polsce Nowy Testament jako Chrześcijańskie Pisma Greckie w Przekładzie Nowego Świata. W 1997 r. Świadkowie w Polsce bardzo ucieszyli się otrzymując kompletną Biblię Nowego Świata, jako tłumaczenie z j. angielskiego z uwzględnieniem języków oryginału (tj. hebrajskiego, aramejskiego i greki). Natomiast w 2018 r. stali się posiadaczami polskiej edycji radykalnie zrewidowanego wydania angielskiego z 2013 r.  

Język Biblii Nowego Świata

Z uwagi na to, że polskie wydania całej Biblii Świadków są dwa, zechciejmy tabelarycznie porównać charakterystyczne zmiany między starszym, a nowszym wydaniem.

WersetPNŚ 1997PNŚ 2018Wniosek
Hiob. 11,12„Nawet mąż pustogłowy zyska dobrą pobudkę,
gdy tylko zebra podobna do osła urodzi się człowiekiem”.
„Prędzej dziki osioł urodzi człowieka, niż ktoś pustogłowy cokolwiek zrozumie”.W starszym wydaniu użyto tu aż 15 wyrazów i zdanie to jest kompletnie niezrozumiałe.
W aktualnej edycji używa się tu tylko 10 słów, a sens tego zdania jest łatwy do zrozumienia.
Iz. 11,8„I dziecię ssące będzie się bawić nad jamą kobry, a dziecko odstawione od piersi położy rękę na szczelinie świetlnej jadowitego węża”. „Niemowlę będzie się bawić nad jamą kobry,
małe dziecko położy rączkę na kryjówce jadowitego węża”.
W dawniejszym tłumaczeniu użyto w tym zdaniu aż 21 słów, i jest ono poprawnie oddane, lecz zbyt dosłownie, co brzmi sztucznie.
Nowsza wersja posiada tu tylko 15 wyrazów, a jej brzmienie jest naturalne i łatwe do zapamiętania.
Iz. 51,4„Zwróć na mnie uwagę, mój ludu, a ty, moja grupo narodowościowa, nadstaw ku mnie ucha. Bo ode mnie wyjdzie prawo, a moje sądownicze rozstrzygnięcie ustanowię światłem dla ludów”. „Słuchaj mnie uważnie, mój ludu, nadstaw ucha, mój narodzie. Bo ode mnie wyjdzie prawo, a swoją sprawiedliwość ustanowię światłem dla ludów”.Starszy przekład tego miejsca posiada aż 28 słów, z których najmniej naturalnie brzmi grupa narodowościowa. Nikt tak do nikogo się nie zwraca. Nowsza edycja mieści w tym zdaniu jedynie 21 wyrazów i brzmi bardziej przystępnie i normalnie.
Obj. 2,23„… ja jestem tym, który bada nerki i serca…” „… ja jestem tym, który bada najskrytsze myśli i serca”.
Przypis: „Lub ‘bada najgłębsze uczucia’. Dosł. ‘bada nerki’.”
Starsze wydanie było słusznie dosłowne w tym miejscu, a zadaniem kaznodziei było wyjaśnienie sensu biblijnego symbolu, jakim są nerki. Nowsze wydanie jest bardziej zrozumiałe pod tym względem, jednak dobrze, iż zawiera odpowiedni przypis.
Łuk. 16,23„A w Hadesie podniósł oczy, będąc w męczarniach, i w oddali ujrzał Abrahama oraz Łazarza u jego piersi”.„Gdy znosił w grobie męczarnie, podniósł oczy i w oddali zobaczył Abrahama, a obok niego Łazarza”.Tutaj starsze wydanie było lepsze, gdyż zawierało spolszczony termin grecki Hades, co pozwalało się zorientować, iż nawet w krainie umarłych, jeszcze przed zmartwychwstaniem można cierpieć męki. Przekład zmodernizowany zawiera na pierwszy rzut oka dziwną myśl, jakoby w grobie można było cierpieć męczarnie.

Gdyby jednak ograniczono się do uproszczenia języka, nie byłoby źle. Niestety, w polskiej wersji pozmieniano niektóre wersety dotyczące Chrystusa, które w zrewidowanym oryginale angielskim z 2013 roku, będącym bazą dla polskiej edycji z 2018 r., pozostają niezmienione.

WersetPNŚ 1997PNŚ 2018Wniosek
Kol. 1,15„On jest obrazem niewidzialnego Boga, pierworodnym wszelkiego stworzenia” „On jest obrazem niewidzialnego Boga, pierwszym spośród całego stworzenia”.
Przypis: „Dosł. ‘pierworodnym’.”
Edycja z 1997 r. była słusznie dosłowna i nie wprowadzała w tym miejscu w błąd. Wydanie z 2018 r. sugeruje mocno, że Chrystus zalicza się do stworzeń, jako rzekomo pierwsze z nich. Przypis co prawda podaje sens dosłowny, ale treść wersetu jest oddana w jawnie tendencyjny sposób. Zastosowano tu parafrazę typu doktrynalnego, naginającą tekst do dogmatu organizacji.
Kol. 2,9„gdyż właśnie w nim mieszka cieleśnie cała pełnia boskości”. „Bo to on w całej pełni jest ucieleśnieniem Bożych przymiotów”.
Przypis: „Dosł. ‘bo w nim mieszka cieleśnie cała pełnia’.”
W starszym wydaniu można było nie tylko przeczytać o boskości Chrystusa, ale nawet o jej całej pełni. Był to słusznie dosłowny przekład.
Zmodernizowana wersja stanowi parafrazę doktrynalną, a w przypisie rozmyślnie pominięto słowo „boskość”. Gdyby autor przypisu był uczciwy, napisałby:
Przypis: „Dosł. ‘bo w nim mieszka cieleśnie cała pełnia boskości’.”

Wnioski z porównania dwóch wersji PNŚ: 1997 i 2018 

  • Wygładzono i uproszczono język, stosuje się parafrazę. Autorzy rewizji odeszli od długoletniej zasady Towarzystwa Strażnica, głoszącej konieczność maksymalnej dosłowności przekładu. 
  • Jeśli chodzi o odzwierciedlenie prawdy biblijnej, PNŚ 2018 jest o wiele gorszy niż PNŚ 1997. Jest typową parafrazą doktrynalną, dopasowaną do nauk Strażnicy. Uwaga: PNŚ 2018 polski bardzo różni się na niekorzyść od oryginału angielskiego z roku 2013. Najwyraźniej pracowali nad nim żarliwi przeciwnicy prawdy biblijnej o Boskości Chrystusa. Z tych powodów, absolutnie nie nadaje się do użytku dla szczerego ucznia Chrystusa. Ma on na celu zwodzić i odwodzić od Pana Jezusa. 

Niezmienione wersety w PNŚ 2018 odnośnie do Boskości Chrystusa 

  • Izajasza 9,6: „Będą go nazywać Cudownym Doradcą, Potężnym Bogiem, Wiecznym Ojcem, Księciem Pokoju”. 
  • Ew. Jana 20,28-29: „Tomasz powiedział mu na to: ‚Mój Pan i mój Bóg!’. Wtedy Jezus rzekł: ,Czy uwierzyłeś dlatego, że mnie zobaczyłeś? Szczęśliwi są ci, którzy uwierzyli, chociaż nie zobaczyli’.”. 

Dobry punkt wyjścia do rozmowy: 

  • Kolosan 2,9: „Bo to on w całej pełni jest ucieleśnieniem Bożych przymiotów (…)”. 

Można spróbować podjąć dialog ze Świadkiem, dotyczący tego, jakich przymiotów Bożych w całej pełni jest ucieleśnieniem Chrystus.

W następnym artykule postaram się omówić cechy charakterystyczne Przekładu Nowego Świata, które czynią go typowo wyznaniowym tłumaczeniem Biblii. 

Artykuł ukazał się w letnim wydaniu kwartalnika Głos Ewangeliczny, s. 41-44.

Przypisy

  1. Krytyczna publikacja Rolfa Furuli ukazała się w 2020 r. pod tytułem My Beloved Religion — and the Governing Body (Moja umiłowana religia a Ciało Kierownicze), przy czym Ciało Kierownicze oznacza główny zarząd organizacji Świadków i jej urząd nauczycielski.
Udostępnij!
Dołącz!
Wpisz swój e-mail, aby co tydzień otrzymywać najnowsze materiały EWC.