Dlaczego kościół musi konfrontować grzech

Dyscyplina kościelna to temat, który często budzi napięcie i niepokój. Wielu chrześcijan kojarzy ją przede wszystkim z surowymi decyzjami, wykluczeniem ze wspólnoty czy publicznym napiętnowaniem. W rzeczywistości jednak biblijna dyscyplina kościelna ma zupełnie inny charakter i cel. Nie jest przede wszystkim narzędziem kary, lecz częścią procesu uczniostwa.

Aby właściwie zrozumieć dyscyplinę kościelną, trzeba najpierw zobaczyć ją w szerszym kontekście życia chrześcijańskiego. W najogólniejszym sensie dyscyplina jest elementem procesu, w którym wierzący uczą się podążać za Chrystusem. Obejmuje zarówno nauczanie, jak i korygowanie błędów. Podobnie jak w szkole nauczyciel nie tylko przekazuje wiedzę, ale także poprawia pomyłki uczniów, tak również w Kościele uczniowie Chrystusa są formowani poprzez nauczanie i napominanie.

Dlatego przez wieki chrześcijanie mówili o dwóch rodzajach dyscypliny: dyscyplinie kształtującej i dyscyplinie korygującej. Dyscyplina kształtująca polega na nauczaniu i formowaniu charakteru uczniów. Dyscyplina korygująca polega natomiast na konfrontowaniu grzechu i wzywaniu do upamiętania. Te dwie rzeczywistości zawsze powinny działać razem, ponieważ taka jest natura chrześcijańskiego uczniostwa.

W szczególnym, formalnym znaczeniu dyscyplina kościelna oznacza jednak coś bardziej konkretnego. Jest to akt usunięcia osoby z członkostwa w kościele i odsunięcia jej od Wieczerzy Pańskiej. Nie oznacza to zakazu uczestniczenia w spotkaniach kościoła. Oznacza natomiast, że wspólnota nie może już potwierdzać wyznania wiary danej osoby i nazywać jej chrześcijaninem.

Innymi słowy, chodzi o to, co tradycyjnie nazywa się ekskomuniką.

W tym artykule te pojęcia będą traktowane jako równoważne. Ekskomunika oznacza wykluczenie ze wspólnoty, odsunięcie od Wieczerzy Pańskiej oraz formalną dyscyplinę kościelną. Choć niektórzy widzą w tych elementach różne etapy procesu dyscypliny, tutaj będą one rozumiane jako jeden akt.

Jezus o dyscyplinie

Najbardziej znany fragment Nowego Testamentu mówiący o dyscyplinie kościelnej znajduje się w Ewangelii Mateusza. Jezus powiedział:

„A jeśliby zgrzeszył brat twój, idź, upomnij go sam na sam; jeśliby cię usłuchał, pozyskałeś brata swego. Jeśliby zaś nie usłuchał, weź z sobą jeszcze jednego lub dwóch… A jeśliby ich nie usłuchał, powiedz zborowi; a jeśliby zboru nie usłuchał, niech będzie dla ciebie jak poganin i celnik” (Mt 18:15–17).

Na pierwszy rzut oka Jezus troszczy się tutaj o dwie rzeczy.

Po pierwsze, chodzi o upamiętanie grzesznika. Cały proces ma prowadzić do odzyskania brata, a nie do jego potępienia.

Po drugie, Jezus chce, aby liczba osób zaangażowanych w sprawę była jak najmniejsza. Najpierw rozmowa odbywa się w cztery oczy. Dopiero gdy nie przynosi to rezultatu, dołączają kolejne osoby.

Pod powierzchnią tego fragmentu kryje się jednak jeszcze jeden ważny cel. Jezus chce, aby Kościół był wyraźnie odróżniony od świata. Członkowie wspólnoty nie powinni żyć tak jak poganie czy poborcy podatkowi.

Dla Żydów czytających Ewangelię Mateusza poganin był kimś poza wspólnotą przymierza, a celnik kimś, kto tę wspólnotę zdradził. Jeśli więc ktoś po wielokrotnych ostrzeżeniach nie chce się upamiętać, Kościół powinien uznać, że nie może traktować go jak członka swojej wspólnoty.

Choć opisany przez Jezusa przypadek dotyczy grzechu interpersonalnego, główna zasada jest szersza. Chodzi o pytanie, czy dana osoba rzeczywiście żyje jak uczeń Chrystusa.

W tym sensie Jezus powierza lokalnym kościołom funkcję sądowniczą. Zasada dwóch lub trzech świadków została zaczerpnięta ze Starego Testamentu, z przepisów dotyczących postępowania sądowego. Kościół ma więc rozważać dowody i oceniać, czy wyznanie wiary danej osoby jest zgodne z jej życiem.

Nauczanie apostołów

Apostołowie rozwijają tę naukę w swoich listach. Apostoł Paweł wielokrotnie wspomina o konieczności korygowania grzechu we wspólnocie wierzących.

Pisze na przykład:

• „Bracia, jeśli człowiek zostanie przyłapany na jakimś upadku, poprawiajcie takiego w duchu łagodności”.
• „Nie miejcie nic wspólnego z bezowocnymi uczynkami ciemności, ale je raczej karćcie”.
• „Człowieka, który wywołuje odszczepieństwo, po pierwszym i drugim upomnieniu unikaj”.

Podobną myśl znajdujemy również w listach Jana, gdzie apostoł ostrzega przed nauczycielami przynoszącymi fałszywą naukę. W takich przypadkach wspólnota nie powinna przyjmować ich do swojej społeczności.

Widzimy więc, że dyscyplina w Kościele nie jest pomysłem jednego autora ani jednego fragmentu Biblii. Jest częścią szerszego nauczania Nowego Testamentu.

Przypadek z Koryntu

Jednym z najbardziej znanych przykładów dyscypliny kościelnej jest historia opisana w 5 rozdziale Pierwszego Listu do Koryntian.

Paweł pisze tam o człowieku żyjącym w poważnym grzechu moralnym. Co więcej, kościół w Koryncie nie tylko nie reagował na tę sytuację, ale nawet był z niej dumny.

Apostoł reaguje bardzo stanowczo:

„Wyście wzbili się w pychę, zamiast się raczej zasmucić i wykluczyć spośród siebie tego, kto takiego uczynku się dopuścił”.

Podobnie jak Jezus w Ewangelii Mateusza, Paweł podkreśla, że kościół ma osądzić sytuację i podjąć decyzję wobec osoby, która twierdzi, że jest chrześcijaninem, ale żyje w jawnej sprzeczności z Ewangelią.

Paweł opisuje ten akt w bardzo mocnych słowach: człowiek ma zostać „oddany szatanowi”. Oznacza to po prostu usunięcie go ze wspólnoty Kościoła i potraktowanie jak kogoś, kto nie należy do ludu Bożego.

Kościół jest bowiem miejscem, gdzie objawia się panowanie Chrystusa. Kto nie należy do Królestwa Bożego, pozostaje w świecie, który znajduje się pod panowaniem zła.

Zagrożenie dla całej wspólnoty

Paweł podaje jeszcze jeden ważny powód dyscypliny.

Grzech ma zdolność rozprzestrzeniania się. Apostoł używa obrazu zakwasu, który przenika całe ciasto.

Jeśli jawny grzech pozostaje bez reakcji, wpływa na całą wspólnotę. Stopniowo zmienia jej kulturę, osłabia świadectwo i rozmywa granicę między Kościołem a światem.

Dlatego Paweł mówi wyraźnie, że kościół musi odróżniać relacje z ludźmi ze świata od relacji z osobą, która nazywa siebie bratem, ale uporczywie trwa w grzechu.

W końcowych wersetach rozdziału apostoł podsumowuje sprawę jednym zdaniem:

Kościół ma sądzić tych, którzy są wewnątrz wspólnoty.

Pięć celów dyscypliny kościelnej

Na podstawie tego rozdziału można wskazać kilka ważnych celów dyscypliny kościelnej.

1. Ujawnienie grzechu

Grzech ma tendencję do ukrywania się. Podobnie jak choroba rozwijająca się w ukryciu, może długo pozostawać niewidoczny. Dyscyplina pomaga go ujawnić, aby można było go usunąć.

2. Ostrzeżenie

Dyscyplina nie jest wykonaniem Bożego sądu. Jest raczej ostrzeżeniem przed przyszłym sądem. To widoczny znak mówiący: ta droga prowadzi do zguby.

3. Ratunek dla grzesznika

Paradoksalnie dyscyplina jest także aktem miłości. Jej celem jest doprowadzenie człowieka do upamiętania. Czasem dopiero poważna konfrontacja z rzeczywistością może skłonić kogoś do powrotu do Boga.

4. Ochrona kościoła

Grzech niszczy wspólnotę. Dyscyplina chroni Kościół przed jego rozprzestrzenianiem się.

5. Świadectwo wobec świata

Kościół ma być solą i światłem. Jeśli przestaje różnić się od świata, jego świadectwo traci wiarygodność.

Ewangelia i dyscyplina

Na końcu pojawia się ważne pytanie.

Jeśli Ewangelia mówi o przebaczeniu grzechów, dlaczego Kościół ma konfrontować grzech?

Odpowiedź tkwi w pełnym zrozumieniu Ewangelii. Dobra Nowina nie mówi jedynie o przebaczeniu winy, ale także o przemianie życia.

Bóg nie tylko przebacza grzesznikom. On daje im nowe serce i nową naturę. Jego celem jest odnowienie człowieka, aby ponownie reprezentował Boga w świecie.

Dlatego Ewangelia zawsze łączy przebaczenie z przemianą. Dyscyplina kościelna ma sens tylko w tym kontekście. Nie jest zaprzeczeniem Ewangelii, lecz jednym ze sposobów jej zastosowania w życiu wspólnoty.

Właśnie dlatego Kościół nie może ignorować grzechu. Jego zadaniem jest pomagać uczniom Chrystusa wzrastać w świętości i wierności wobec swojego Pana.